Lịch sử nghiên cứu, ứng dụng tế bào gốc ở Việt Nam và trên thế giới

Tế bào gốc được đánh giá là hướng đi mới của y học tái sinh với nhiều công dụng cho sức khỏe từ tăng cường năng lượng đến điều trị cơ xương khớp – thần kinh cột sống. Nhìn về lịch sử, trên thế giới và tại Việt Nam, các nhà khoa học đã nghiên cứu, ứng dụng tế bào gốc như thế nào?

Lịch sử nghiên cứu, ứng dụng tế bào gốc trên thế giới

tế bào gốc
Nghiên cứu tiềm năng tế bào đã bắt đầu hình thành từ nhũng năm 1800

Tế bào gốc bắt đầu được nghiên cứu vào giữa những năm 1800 với khám phá một số tế bào có khả năng tạo ra các tế bào khác. Đầu những năm 1900, tế bào gốc lần đầu tiên được phát hiện khi các nhà khoa học nhận thấy một số tế bào gốc có thể tạo ra tế bào máu.

Phát hiện này được chứng minh từ thí nghiệm cho người và chuột. Cụ thể, các bác sĩ đã tiêm tủy xương vào bệnh nhân mắc bệnh anemia và leukemia. Mặc dù liệu pháp này lúc bấy giờ không thành công nhưng các thí nghiệm trên chuột lại cho thấy: chuột bị khiếm khuyết tủy xương có thể hồi phục lại khi truyền vào máu với tủy xương thu nhận từ chuột khác. Kết quả này khiến các bác sĩ phải suy nghĩ về vấn đề liệu có thể thành công khi tủy xương được cấy ghép từ người sang người?

Năm 1959 đánh dấu thành công bước đầu trong lĩnh vực này khi Thomas đã ghép tủy xương thành công ở hai bệnh nhân mắc bệnh bạch cầu cấp tính. Như vậy, việc sử dụng tế bào gốc tạo máu để điều trị một số bệnh máu ác tính (ghép tế bào gốc tạo máu) là điều hoàn toàn có thể.

Năm 1981, các tế bào gốc phôi (ES) lần đầu tiên được thu nhận từ phôi chuột bởi hai nhóm nghiên cứu độc lập là nhóm của Martin Evans, Matthew Kaufman và nhóm của Gail R. Martin. Từ kết quả trên, Gail R. Martin gọi những tế bào này là “tế bào gốc phôi”.

tế bào gốc phôi
Vào năm 1998, James Thomson (đại học Wisconsin) đầu tiên phân lập được tế bào gốc từ phôi người.

Thập niên đầu tiên của thế kỷ 21 được đánh dấu bằng sự bùng nổ của một hướng nghiên cứu non trẻ nhưng đầy tiềm năng mang tên công nghệ tế bào gốc. Khởi điểm là vào năm 1998, James Thomson (đại học Wisconsin) đầu tiên phân lập được tế bào gốc từ phôi người.

Sau đó, vào năm 1999 và 2000, các nhà khoa học phát hiện ra rằng việc điều khiển các mô chuột trưởng thành có thể tạo ra nhiều loại tế bào khác nhau. Điều này có nghĩa là các tế bào từ tủy xương có thể tạo ra các tế bào thần kinh/ tế bào gan và các tế bào trong não cũng có thể tạo ra các loại tế bào khác.

Năm 2001, nhóm chuyên gia từ Đại học Pittsburgh (Mĩ) đã tách chiết được tế bào gốc thu nhận được từ mỡ và dịch từ hông, mông, bụng,… của bệnh nhân. Các tế bào gốc này có thể phát triển thành xương, sụn, mỡ,… của các mô ở cơ thể trưởng thành.

Các tế bào CBE

Năm 2005, các nhà nghiên cứu ở Đại học Kingston (Anh) đã tuyên bố phát hiện một loại tế bào gốc giống tế bào gốc phôi được thu nhận trong máu cuống rốn, gọi là các tế bào CBE. Nhóm này cũng đã thành công trong việc biệt hóa các tế bào CBE thành tế bào trưởng thành.

Tháng 8/2006, tạp chí Cell Journal công bố hai nhà khoa học Kazutoshi Takahashi và Shinya Yamanaka đã cảm ứng các tế bào nguyên bào sợi trưởng thành và nguyên bào sợi ở phôi chuột bằng các nhân tố xác định thành các tế bào vạn năng, gọi là tế bào gốc vạn năng cảm ứng (iPSC). Tháng 10/2006, các nhà khoa học ở Anh đã tạo ra tế bào gan đầu tiên sử dụng tế bào gốc máu cuống rốn.

Năm 2012, giải Nobel Y Sinh đã vinh danh hai nhà khoa học với công trình tạo ra tế bào iPSC. Nghiên cứu sử dụng iPSC đang dần thay thế hoàn hảo nghiên cứu tế bào gốc phôi cả về khía cạnh khoa học và đạo lý sinh học. Mới đây, Bộ Sức khỏe, Lao động và Bảo trợ xã hội của Nhật Bản đã phê chuẩn kế hoạch tiến hành điều trị thử nghiệm lâm sàng sử dụng liệu pháp tế bào gốc vạn năng cảm ứng. Đây là thử nghiệm lâm sàng đầu tiên trên thế giới sử dụng loại tế bào gốc này.

Lịch sử nghiên cứu, ứng dụng tế bào gốc tại Việt Nam

nghiên cứu tế bào gốc
Tế bào gốc được nghiên cứu tại Việt Nam đã lâu nhưng khoảng thời gian gần đây mới được biết đến rộng rãi.

Việt Nam đã nghiên cứu, ứng dụng tế bào gốc trong điều trị bệnh từ những năm 1990 và thực hiện sớm nhất trong lĩnh vực huyết học – truyền máu. Năm 1995, các bác sĩ đã tiến hành ghép tế bào gốc tủy xương cho một bệnh nhân 26 tuổi bị bệnh bạch cầu dòng tủy mãn tính.

So với tiến độ của thế giới, nghiên cứu tế bào gốc ở Việt Nam bắt đầu khá sớm theo nhịp độ phát triển bên ngoài. Tuy nhiên, ứng dụng tế bào gốc chỉ mới thật sự được quan tâm trong vòng vài năm gần đây. Tại Đại học Quốc gia Singapore, PGS.TS Phan Toàn Thắng đã phân lập thành công tế bào gốc từ màng dây rốn đầu tiên trên thế giới và công trình này được đăng ký bản quyền năm 2004 tại Mỹ

Ở Việt Nam, năm 2007, các nhà khoa học đã biệt hóa thành công tế bào gốc trung mô từ tủy xương chuột, từ máu cuống rốn người thành tế bào mỡ, nguyên bào xương và tế bào giống thần kinh.

Năm 2012, Bộ Y tế cho phép các thử nghiệm lâm sàng ứng dụng tế bào gốc tự thân từ mô mỡ ADSC không qua nuôi cấy để điều trị thoái hoá khớp gối. Trong khi các quốc gia khác chỉ được Chính phủ cho phép sử dụng tế bào gốc chưa được nuôi cấy, Chính phủ Việt Nam chấp thuận việc sử dụng cả hai loại tế bào gốc đã nuôi cấy và chưa nuôi cấy cho việc truyền máu cục bộ và toàn thân để điều trị một số bệnh.

Đăng ký tư vấn
1900 2840
0906 95 79 95
0903 76 18 76

Đặt lịch hẹn

Tư vấn miễn phí